El Değmeden Çalınan Tek Enstürman: Theremin

Hiç dokunmadan, uzaktan garip el ve kol hareketleriyle ortaya bir müzik çıkarılabileceğini hiç düşünmemiştim. Bir gün televizyonda gördüm; bir depodan kurtarılan ne olduğu bir türlü anlaşılamayan isimsiz alet, ustasıyla buluşuyor ve o zaman ortaya müzik çıkıyordu.  Sonra öğrendim ki, ‘Theremin’ adı verilen bu elektronik alet, başlangıçta klasik müzik uyarlamalarını ve özgün besteleri çalmak için kullanılmış ve özellikle 1950-1960’lı yıllarda bilim kurgu filmlerinin fon sesi olmuş.

Theremin, 1919 yılında Rus fizikçi Leon Theremin tarafından icat edilmiş ve ismini de mucidinden alıyor. Theremin’in bir dikey bir de yatay anteni  bulunuyor ve kontrol iki anten arasında sağlanıyor. Bu antenler aslında elektrot. Ellerin hareketiyle elektrik enerji dalgalarının miktarı değişiyor ve dolayısıyla bu elektrik akımını ile sesin seviyesini değiştiriyor . Yani aslında duyduğumuz sesler, bu titreşim dalgaları ve ses şiddetinin ayarlanmasıyla ortaya çıkıyor. Antenler arasında keskin ve yumuşak sesi ayarlamaksa oldukça dikkat gerektiyor çünkü Theremin oldukça hassas bir alet.

1928’de patenti alındıktan sonra, yavaş yavaş ilgi çekmeye başlayan Theremin , daha sonra ‘her oturma odası için’ pazarlanmaya çalışılmış ancak ticari bir başarısızlıkla karşı karşıya kalmış. Neyse ki avangart dünya,  Theremin’i  büyülü görmeye ve potansiyeli olduğuna inanmaya devam etmiş. Hatta Leon Theremin’in öğrencilerinden bir Theremin yıldızı bile doğmuş: Clara Rockmore. Clara Rockmore, keman virtüözüyken ellerindeki bir sorun yüzünden kemandan Theremin’e geçmiş.  Theremin’i oldukça seven Rockmore, daha sonra  ‘aeral fingering’ adında bir yöntem geliştirmiş. Bu benzersiz tarz, Rockmore’un ‘en iyi thereminist’ olarak anılmasını sağlamış.

Zaman zaman karanlıkta kalsa da, sadık thereministler ve dinleyiciler sayesinde varolmaya devam eden Theremin, 1954 yılında Moog Müzik Theremin tarafından üretilmeye başlamış ve en uzun süreli üreticisi olarak enstürmanın hayatta kalmasında önemli bir katkıda bulunmuş. Daha sonra ise elektonik aletlere ilgisi olan Arthur Harrison bu enstürmanın yeniden tasarlanmasında yer almak istemiş ve Harrison Instrumens adlı şirketi kurarak kendi tasarladığı Theremin’leri üretmeye başlamış.

Şekli, üreticisi ve kullanım alanları zamanla değişen Theremin birçok yoldan geçmiş ama her  zaman özel olmuş.  Bugün,biz farkında olmasak da, Theremin’in yolculuğu hala devam ediyor.

CEVAP VER

4 + seventeen =